İlk olarak yenilikleri daha önceden görmeyi ve denemeyi sevdiğim için genelde beta programlarına dahil oluyorum. Uzun süredir de Windows Insider üyesiyim. Windows 11 yayınlandığında arayüz olarak biraz daha kullanıcıya hitap eden bir tasarım ve animasyonlar olmuş. Lakin bilgisayarımı Windows 11‘e güncellediğim zaman ilk açılışta ne yazık ki hayal kırıklığına uğradım. Masaüstüm bir türlü gelmedi. Sürekli yeniden açılıyor gibi ekran gelip gidiyor masaüstü açılmadı.

Windows 11 Masaüstü Gelmeme Sorunu

Windows Insider kullanıcısı iseniz ve laptop kullanıcısıysanız Türkçe Windows 10’dan Windows 11’e ilk geçtiğinizde ekranın gelmediğine şahit olabilirsiniz. Ben ilk olarak güncelleştirmelerin gerçekleşmemiş olabileceğini düşündüğüm için bilgisayarımı tekrar başlattım lakin aynı sorun devam ediyordu. Tabii ki sürüm yükseltmesi yapmadan önce tüm yedeklerimi aldığım için telaş etmedim hiç. Size de yedek almanızı ısrarla tavsiye ederim.

Gelelim sorunun çözümüne, şaka gibi ama laptopu adaptörden çıkardığınızda bu sorun çözülecek. Daha sonrasında da aynı sorunu yaşamamak için dil ayarlarından bilgisayarınızın dilini İngilizce yapmanız aynı sorunu yaşatmayacaktır.

Windows 11 Yenilikler

Bu kısımda size Microsoft‘un sitesinde bulabileceğiniz yenilikleri listelemeyeceğim. Tamamen kullanıcı odaklı bir yaklaşımda bulunacağım.

• İlk olarak Windows 11 açılış müziği ile başlayalım.

• İkinci olarak göze çarpan ilk değişiklik görev çubuğunda simgelerin ortada olması ve ikonlarda ki değişiklik.

• Üçüncü olarak ise Windows menüsünde ki değişikliği görebiliriz. Bana göre Windows 10’a göre daha güzel bir tasarım olmuş ve karmaşadan kurtulmuşuz diyebilirim.

• Bir diğer hoş özellik ise birden fazla masaüstü kullanabilme olanağı olmuş. Öyle ki işiniz gereği birden fazla uygulama kullanıyorsunuz, tarayıcı da kapatmak istemeyeceğiniz sekmeler açık, lakin işinize de ara verip başka bir şeyler ile ilgilenmek istiyorsunuz. Burada yeni bir masaüstü açıp bilgisayarı yeni açmış gibi kullanabilirsiniz. Tabii ki bu özellik daha fazla ram ve cpu kullanımını da beraberinde getirecektir.

• Widgetlar, evet Windows 10’dan da alışık olduğumuz bu özellik çok fazla değişime uğramasa da görev çubuğunda yerini almış. Açmak istediğimizde ekranın sol tarafında açılıyor ve Windows 10’a göre ekranı daha çok kaplıyor.

• Ayarlar ekranı da Windows 10’a göre oldukça değişmiş, burda da karmaşadan biraz daha uzaklaşılmış ve kullanıcıya hitap eden bir tasarım oluşmuş, bazı ayarların da menü grubunun değiştiğini görmek mümkün.

• Windows Store’da da değişiklik olduğunu söylemek mümkün lakin ekstrem bir değişiklik göremedim.

• Bir diğer kullanışlı özellik ise pencere boyutlandırması olmuş, bu özellik Windows 10’da sadece tam ekran yapmaya veya küçültmeye yararken, Windows 11 ile bölgesel yerleştirmeye olanak sunmuş.

• Ekranın sağ alt köşesinde bulunan Wifi – Batarya – Ses bileşenleri ise Windows 11 ile grup halinde sunulmuş. Burada en güzel ayrıntı ise ekran ışık ayarı olmuş. Burada ki bileşenleri çoğaltmanız da mümkün. Ek olarak Yansıt, Gece Işığı, Bağlan gibi bileşenler de karşımıza çıkıyor.

• İlk gördüğümde hata olduğunu düşündüğüm ama sonradan benimsediğim bir özellik ise ikinci ekranda görev çubuğunun tamamen kalkması olmuş.
• Performans olarak benim beklentimi şuan için karşıladı diyebilirim. Sadece ilk açılışta ekranım biraz geç geldi lakin ilerleyen süreçte bunun da düzeleceğini düşünüyorum. Sistemim, Intel Core i7-8750H, 250 GB SSD, GTX 1060 Ekran Kartı, 2×8 RAM. Cpu kullanımı 5-13 arasında değişiyordu. Arka planda çalışan bazı uygulamarım vardı bunun normal olduğunu düşünüyorum lakin bellek kullanımı bana biraz fazla geldi.

Son olarak Windows 11 şuan için beklentimi karşıladı diyebilirim. Tabi beta sürüm olduğu için bir takım sorunlar yaşamak kaçınılmaz olmayacaktır. Birde açılır pencere animasyonu bana biraz MacOs u hatırlattı :). Yorumlarda sorunuz olursa sorabilirsiniz.

Sağlıcakla kalın.

Eğer bir veri grubu L1’de değilse L2’ye geçiş gerektirir, enformasyon L2’de de yoksa, o zaman erişim ana belleğe yapılacaktır. Ana Bellek sistemin performansını düşürecektir. Enformasyon ana bellekte bulunduktan sonra Ön-Bellek kontrolleri önce onun bir kopyasını L2’ye, daha sonra ise L1’e kopyalar. Kendisi veriyle ilgili bir dizin oluşturur. Enformasyon L1’de bulunduğunda L1 bellek isabetli bulunmadığında L1 bellek ıskaladı denir. Bu aynen L2 içinde geçerlidir.

Enformasyonun depolanmasının bellek Hiyerarşisi iki avantajı kullanmaktadır;

1. Zamansal Yerleşim
2. Uzaysal Yerleşim

Zamansal yerleşimde, işlemciye yakın olan bellek birimi bloğunda en son erişilmiş olan enformasyon yer almaktadır. Uzaysal yerleşimde ise birbirine yakın olan kelimeler yer almaktadır. Böylece uzaysal yerleşimde Ön-Bellek blok kapasitesi bir kelimeden çok olmaktadır. Dolayısıyla ıskalama oluştuğunda Ön-Belleği yeniden doldurmak için çok kelimeli bir enformasyon gerekecektir. İsabet durumunda ise birkaç kelimeden oluşan Ön-Bellek enformasyonundan birini seçebilmek için blok offset kısmı adlanan bir kısım kullanılır.

Bu şekilde 4 kelimelik bloklar (16 byte) kullanan 64 KB’lık ön-bellekte ana bellek ilişkileri gösterilmektedir. Şekilden de görüldüğü gibi her ön-bellek indisi bir değil tam dört tane kelimeyi adreslemektedir. Seçilecek olan kelimenin bu dördünden hangisi olacağı ise ana bellek adresinin 2. ve 3. bitleri ile belirlenmekte ve uygun multipleksor bu seçimi gerçekleştirmektedir. Tag için kullanılan bit sayısı (16) zamansal yerleşimdekinden daha azdır(20). Bu, ön-belleğin kullanılması verimliliğini artırır.

Çok kelimeli blok durumunda ıskalama sürecinde tek kelimeli blokta olduğu gibi, tüm bloğu geri getirmektedir.

Kaynaklar;

Novruz Allahverdi, Bilgisayar Organizasyonu, Ders Notu, KTO Karatay Üniversitesi, Konya, 2019

Ön-Bellekler, işlemcide ki iç işlemleri hızlandırmak ve yavaş bellekte ki komutları yürütürken harcanan zamanı en aza indirmek için geliştirilmiştir. Önbellek çalışmakta olan programa  ait komutların, verilerin geçici olarak saklandığı yüksek hızlı hafızalardır. Önbellekler önceleri işlemci dışında yer almış daha sonra işlemci içine yerleştirilmiştir. Bu bellekler çoğu zaman veri ve komut Ön-Bellekleri olarak ikiye ayrılırlar.

İşlemci bir veriyi ana bellekten okumak veya yazmak istediğinde önce Ön-Belleğe bakar, eğer istenen veri varsa ve içeriği değiştirilmemişse bu veriyi okur.  Yazma sürecinde ise önce Ön-Bellekte ki, sonra ise uygun bir zaman bulunduğunda ana bellekte ki bir adresin içerikleri değiştirilir.

İşlemcinin komutları daha hızlı yüklemesini sağlayan bu hafıza genellikle L1 (Level1) ve L2 (Level2) olmak üzere iki kısımdan oluşur. İşlemci, ihtiyaç duyduğu komutu ilk önce L1 ön bellekte (L1 ön bellek L2 ön bellekten daha hızlıdır.) arar. Eğer işlemcinin aradığı komut burada yoksa L2 önbelleğe bakar. Eğer burada da yoksa sırasıyla RAM ve sabit disk üzerinde ki sanal hafıza üzerinde arar.

Böylece görüldüğü gibi bellek birimleri erişim hızı ve kapasitelerine göre değişik tiplere bölünmektedirler. Bu da bir hiyerarşi oluşturur. Bu hiyerarşi aşağıda ki şekilde gösterilmiştir.

Ön-Bellek Parametreleri aşağıda listelenmiştir.

• Çekirdeğe özel L1 buyruk ve veri Ön-Belleği
• (unified)Paylaşılan Ön-Bellek
• L1 buyruk ve veri Ön-Belleği yakalama süresi
• L2 Ön-Bellek yakalama süresi
• Bellek erişim gecikme süresi

Ön-Bellek Kontrolleri ana bellekte depolanmış enformasyondan Ön-Belleğin kapasitesi kadarını bu belleklere kopyalanmasını sağlamıştır. Ön-Bellek işlemci tarafından sürdürülmekte olan programın ve bu programa uygun verilerin yoğun olarak kullanılan kısımlarını tutmakta ve bundan dolayı işlem hızının artmasına neden olmaktadır.

Ana Bellek ile Ön-Bellek veri alış-verişinin beklemesiz yapılmasını Ön-Bellek kontrolleri sağlamaktadır. Eğer aranan veri grubu dahili Ön-Bellek de ise bu Ön-Bellek  işlemci ile aynı hızda olduğundan dolayı hiçbir gecikme söz konusu olmayacaktır.

Eğer bir veri grubu L1’de değilse L2’ye geçiş gerektirir, enformasyon L2’de de yoksa, o zaman erişim ana belleğe yapılacaktır. Ana Bellek sistemin performansını düşürecektir. Enformasyon ana bellekte bulunduktan sonra Ön-Bellek kontrolleri önce onun bir kopyasını L2’ye, daha sonra ise L1’e kopyalar. Kendisi veriyle ilgili bir dizin oluşturur. Enformasyon L1’de bulunduğunda L1 bellek isabetli bulunmadığında L1 bellek ıskaladı denir. Bu aynen L2 içinde geçerlidir.

Kaynaklar;

Nurettin Topaloğlu, Mikroişlemciler ve Assembly Dili, 6. Baskı Temel Mimarisi, Yapısı ve Organizasyonu, Türkiye, Seçkin Yayınevi.

Tanenbaum  A.S., Structured Computer Organisation, Prentive Hail, New Jersey, 1990.

Novruz Allahverdi, Bilgisayar Organizasyonu, Ders Notu,KTO Karatay Üniversitesi, Konya, 2019

Arş. Gör. Emel Soylu, Arş. Gör. Kadriye Öz, MTM 305 Ders Notu, Karabük Üniversitesi

 Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University Cilt 28, No 3, 545-554, 2013

Bir byte, 8 bittir.  16 bit, yarım kelime(sözcük). 32 bit, bir kelime(sözcük). 64 bit ise iki kat kelimedir.

1024 BYTE = 1 KiloByte
1024 KB = 1 MegaByte
1024 MB = 1 GigaByte
1024 GB = 1 TeraByte

Bilgisayar üzerinde RAM ve ROM olmak üzere iki çeşit bellek bulunur. ROM(Read Only Memory) sadece okunabilir bellektir. Bilgiler okunabilir lakin üzerinde değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler elektrik kesilse dahi silinmezler. RAM ise ROM a göre oldukça pahalıdır.

RAM(Random Access Memory) Rastgele erişilebilir Bellek anlamına gelmektedir. İstenilen bölgesine bilgi depolayabilir yazılabilir, okunabilir ve silinebilir. Elektrik kesilmesi durumunda tüm bilgiler silinir.

Parametreleri ise hız, kapasite, FSB ve Önbellektir.

Hız bellek parametrelerinden en önemlilerindendir. Bir bellek ünitesine bir enformasyonun yazılması/okunması süresine denir.

Kapasite olarak ise performansımızı artırmanın bir yolu da kapasitedir. Aynı anda bellekte tutulabilen maksimum enformasyon miktarıdır.  Örneğin RAM bellek türlerinde oyun ve çizim programları gibi işlemler yüksek kapasiteye ihtiyaç duymaktadır.

FSB ise yine hızla alakalıdır. İşlemci ve Kuzey Köprüsü arasındaki bağlantı hızını göstermektedir.

Önbellek; ana bellekten daha hızlı olan bir işlem birimidir. Ön bellek işlemcimizin Ana Bellekten veri alırken kullanılan zamanı azaltır, böylelikle işlem hızı artmış olur.

Bellek Hiyerarşisi; bilgisayarlar enformasyon üzerinde çeşitli işlemler yaparak yeni enformasyon oluşturmaktadırlar. Bu enformasyonları kendinde depolayan ve gerektiğinde işlemcinin kullanımına sunan çeşitli bellek birimleridir. Hem Ana bellek, hem diğer bellekler erişim hızı, performans ve enformasyon depolama kapasitesi bakımından birbirlerinden farklıdır.

Günümüzde, işlemci saat frekansının çok artması ve daha yavaş erişim hızlı Ana Bellek birimleriyle işlemci arasında bir tezatlık oluşturmaktadır. Bunu engellemek için işlemci ile aynı saat frekansında çalışan bellekler kullanılmaktadır.  Bu tür belleklere Ön-Bellek (Cache) denilmektedir.

İşlemci bir veriyi ana bellekten okumak veya yazmak istedğinde önce Ön-Belleğe bakar, eğer istenen veri varsa ve içeriği değiştirilmemişse bu veriyi okur.  Yazma sürecinde ise önce Ön-Bellekte ki, sonra ise uygun bir zaman bulunduğunda ana bellekte ki bir adresin içerikleri değiştirilir.

Görüldüğü gibi Bellek erişim hızı ve kapasitelerine göre değişiklik göstermektedirler, bu bir hiyerarşi oluşturur. Bu hiyerarşinin en yukarı kısmında hız itibari ile işlemciye yakın olan bellek birimleri durmaktadır.

L1 olarak adlanan Ön-Bellek direkt işlemcinin içerisinde yer almaktadır. İkinci seviye Ön-Bellek (L2) çoğu zaman işlemci kartına yerleştirilmektedir. Bundan dolayı onun erişim hızı  L1’e göre biraz daha düşük, kapasitesi ise L1’e göre daha yüksektir. Diyebiliriz ki; Hiyerarşinin üst kısımlarında ki bellek birimleri daha hızlı fakat küçük kapasitelidir,  alt kısımlarında ki ise daha büyük kapasiteli fakat hızları düşüktür.

Genelde Hiyerarşide komşu olmayan bellek birimleri ile direkt temasta bulunmamakta, arada ki birim yardımı ile temasa geçebilmektedir.

Kaynaklar;

Allahverdi N., Bilgisayarın Hızı Nasıl Ölçülür? BYTE Türkiye, Ağustos 1996

Nurettin Topaloğlu, Mikroişlemciler ve Assembly Dili, 6. Baskı Temel Mimarisi, Yapısı ve Organizasyonu, Türkiye, Seçkin Yayınevi.

Tanenbaum  A.S., Structured Computer Organisation, Prentive Hail, New Jersey, 1990.

Novruz Allahverdi, Bilgisayar Organizasyonu, Ders Notu, Konya, 2019

Çözüm yolları nelerdir?

• Kurulumu USB veya DVD ile yapıyorsanız farklı bir USB ya da DVD ile kurulum yapmayı deneyin.
• BIOS’ta Disk Modu seçeneğini değiştirin (AHCI olarak deneyin).
• Birden fazla RAM takılı ise birini çıkartın, tek RAM varsa farklı bir RAM yuvasına takın veya farklı bir RAM kullanın.
• Farklı bir DVD sürücüsü ile deneyin.
• Yavaş yazma hızı seçilerek (4x ve civarı gibi) oluşturulmuş bir kurulum DVD’Si deneyin.
• Farklı bir disk ile deneyin.